“Chữ tâm kia mới bằng ba chữ tài”

Hơn ba tháng giãn cách xã hội, đọc lại mấy chục cuốn sách của cổ nhân đúng theo nghĩa: Đông - Tây; Kim - Cổ. Rất nhiều câu chuyện hay, nhiều triết lý sống đã được tổng kết. Vậy đâu là giá trị cốt lõi (Core Value) để định hướng cho hành vi của mình?    
chu tam chu tai va noi niem cua thi hao nguyen du
(Nhớ ngày giỗ lần thứ 197 Đại thi hào Nguyễn Du, 10/8 Đinh Dậu - 29/9)

Toàn cầu hóa và hội nhập khiến cho việc giao lưu văn hóa giữa các quốc gia trở nên thuận lợi hơn. Không ai có thể be bờ, che chắn sự thâm nhập của một học thuyết nào đó du nhập vào Việt Nam. Phật giáo được coi là tôn giáo du nhập vào Việt Nam sớm nhất, từ trước công nguyên.

Tiếp theo đó, cùng với sự đô hộ của phương Bắc, Nho Giáo và Đạo giáo cũng vào Việt Nam. Thời cận đại, với sự mở cửa bến cảng, Kito giáo và Hồi giáo cũng theo chân các nhà buôn phương Tây vào nước ta. Mỗi tôn giáo, mỗi tín ngưỡng có nguyên tắc ứng xử riêng, không ít trường hợp xung đột lẫn nhau.

Trước những quan điểm khác biệt, tôi rất thích cách lý giải của cụ Nguyễn Du:

“Có tài mà cậy chi tài,/Chữ Tài liền với chữ Tai một vần

Ðã mang lấy Nghiệp vào thân/Cũng đừng trách lẫn Trời gần, Trời xa

Thiện căn ở tại lòng ta,/Chữ Tâm kia mới bằng ba chữ Tài”.

Lùi về lịch sử, Ngô Khởi (440 TCN - 381 TCN) người nước Vệ, sống trong thời Chiến Quốc, hậu thế của Ngũ Viên và Tôn Tử, ông là nhà quân sự nổi tiếng, nhà chính trị, nhà cải cách lớn thời Chiến quốc. Trong sự nghiệp của mình, ông đã để lại bộ binh pháp Ngô Khởi rất có giá trị, là một trong Thất đại kỳ thư nổi tiếng của Trung Quốc.

Ông có hai câu nói nổi tiếng vẫn được các bậc nho gia tâm niệm làm cách ứng xử của mình: “Dĩ bất biến ứng vạn biến/Dĩ chúng tâm vi kỷ tâm” (Lấy cái không thay đổi ứng phó với cái luôn thay đổi/Lấy tâm chúng sinh làm tâm của mình). Nguyên lý này cũng được Chủ Tịch Hồ Chí Minh nhắc lại nhiều lần khiến có người cho rằng đây là câu của Cụ Hồ nhưng thực ra Hồ Chí Minh là người Nho học và thi thoảng lại dùng những triết lý Nho gia để diễn đạt quan điểm của mình và điều hành bộ máy nhà nước thời mới lập quốc.

Trang Tử, (莊子)học trò xuất sắc và là người kế tiếp truyền thống tư tưởng của Lão Tử, phát triển thành một hệ phái mà sau này người ta thường gọi một cách vắn tắt là Lão-Trang. Ông sống vào thời Chiến Quốc, thời kỳ đỉnh cao của các tư tưởng triết học Trung Hoa với Bách Gia Chư Tử. Xin được kể lại chuyện Trang Tử với các học trò của ông:

Một hôm Trang Tử cùng với học trò đi chơi ở trong núi. Thấy một cây to, cành lá rườm rà, có người thợ rừng chống búa đứng bên, mà không chặt. Trang Tử hỏi: “Sao không chặt cây này?”. Người thợ rừng đáp: “Cây này tuy thế mà gỗ xấu không dùng được việc gì”. Trang Tử nói: “Cây này chỉ vì không ra gì mà được sống lâu”.

Ra khỏi núi, Trang Tử vào chơi nhà một người quen. Chủ nhà vui mừng, bảo người nhà đem chim nhạn làm thịt. Người nhà hỏi: “Một con gáy được, một con không gáy được thì làm thịt con nào?”. Chủ bảo: “Làm con không gáy”.

Hôm sau, học trò hỏi Trang Tử rằng: “Cây ở núi vì bất tài mà được sống lâu, con nhạn ở nhà chủ vì bất tài mà phải giết chết. Giá như tiên sinh thì xử vào địa vị tài hay bất tài?”. Trang Tử cười rồi nói: “Ta xử vào trong cái khoảng giữa tài và bất tài. Như vậy thì tránh khỏi được tai nạn, song chưa phải là kế vẹn toàn.

Chỉ những bậc đạo đức cao siêu, không quản khen chê, lúc như rồng lúc như rắn, không hẳn rõ ra tài hay bất tài, lúc lên lúc xuống, chỉ lấy đức hòa làm mực. Siêu việt cả muôn vật, tuy là người mà lại khác người… Những bậc như thế thì còn gì lụy đến thân được!

Thói đời thường tình nào có thế? Hợp với người thì có lúc lìa tan, làm được việc thì có người nghị luận; ngay thẳng thì bị đè nén; tôn trọng thì bị chê bai; làm thì có kẻ phá; giỏi thì có người ghen; không ra gì thì thiên hạ khinh bỉ… Nhân tình như thế thì làm thế nào được? Các người nên ghi lấy, chỉ có đạo đức mới khỏi lụy mà thôi.

Trong thời nhá nhem và hỗn mang đó vẫn có người nhờ ăn ở theo thiện lương mà thoát ra ngoài vòng xoáy đỏ không gì lụy đến thân. Ngẫm lại câu của cụ Nguyễn Tiên Điền: “Chữ tâm kia mới bằng ba chữ tài” mới thấy thấm. Xa hơn chút là câu của cụ Ngô Khởi “Dĩ chúng tâm vi kỷ tâm”

Nhà thơ, nhà triết học người Đức - Goethe (1749-1832) cho rằng: “Lý thuyết chỉ là màu xám còn cây đời mãi mãi xanh tươi”. Thực tiễn mới là quan trọng còn lý thuyết chỉ là thứ giúp con người cải thiện tư duy để vận dụng vào thực tiễn mà thôi./.

Phan Thế Hải

Có thể bạn quan tâm

Câu chuyện vu vơ giữa cậu Thợ khóa và tôi, hay là câu chuyện lòng tin ở con người!

Câu chuyện vu vơ giữa cậu Thợ khóa và tôi, hay là câu chuyện lòng tin ở con người!

Tôi đến cậu thợ khóa hay ngồi ở đầu phố để làm thêm một chiếc chìa khóa dự trữ đề phòng khi thất lạc, mình già rồi, hay lẩn thẩn.    
Đề xuất dừng chiếu tác phẩm điện ảnh có nghệ sĩ vi phạm đạo đức

Đề xuất dừng chiếu tác phẩm điện ảnh có nghệ sĩ vi phạm đạo đức

Quốc hội sáng 23/10 thảo luận tại tổ về dự án Luật Điện ảnh (sửa đổi), ĐBQH đề xuất dừng chiếu hoặc rút phép đối với các tác phẩm điện ảnh mà có nghệ sĩ vi phạm đạo đức an ninh chính trị hoặc phát ngôn.
Thủ tướng: Đổi mới tư duy và biện pháp phòng chống dịch Covid-19

Thủ tướng: Đổi mới tư duy và biện pháp phòng chống dịch Covid-19

Văn phòng Chính phủ vừa ban hành Thông báo số 264/TB-VPCP kết luận của Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính, Trưởng Ban Chỉ đạo Quốc gia phòng, chống dịch COVID-19 tại cuộc họp Ban Chỉ đạo ngày 09 tháng 10 năm 2021.

Các tin khác

Triển lãm “Tình hữu nghị bền vững”: Thắt chặt tình đoàn kết Việt - Nga

Triển lãm “Tình hữu nghị bền vững”: Thắt chặt tình đoàn kết Việt - Nga

Triển lãm “Tình hữu nghị bền vững” do Bảo tàng LSQSVN tổ chức nhân kỷ nhiệm 70 thiết lập quan hệ ngoại giao Việt Nam - Liên Xô (Liên bang Nga) đã khẳng định mối quan hệ khăng khít trong sáng giữa 2 quốc gia, 2 dân tộc.
Thời trang thổ cẩm kể chuyện

Thời trang thổ cẩm kể chuyện

Thổ cẩm từ lâu đã trở thành nguồn cảm hứng vô tận cho các nhà thiết kế thời trang. Đến với “Tinh hoa Tây Bắc, Hương sắc Lào Cai” lần này, 08 NTK thời trang trẻ đến từ khắp mọi miền đất nước đã hào hứng bắt tay vào sáng tạo, tìm kiếm và thể hiện ý tưởng của mình từ thế giới thời trang thổ cẩm đa sắc màu của Sa Pa xứ Tây Bắc.
Đà Nẵng dừng đấu giá lô A2 Nghĩa trủng Phước Ninh

Đà Nẵng dừng đấu giá lô A2 Nghĩa trủng Phước Ninh

UBND TP Đà Nẵng đã có văn bản triển khai ý kiến chỉ đạo của Thành uỷ Đà Nẵng tại Thông báo số 212-TB/TU ngày 05/11/2021 của Thành ủy về việc dừng đấu giá Khu đất A2 mặt tiền đường Nguyễn Văn Linh và Hoàng Diệu (phường Nam Dương, quận Hải Châu).
Festival “Tinh hoa Tây Bắc- Hương sắc Lào Cai” tôn vinh văn hóa các dân tộc

Festival “Tinh hoa Tây Bắc- Hương sắc Lào Cai” tôn vinh văn hóa các dân tộc

Lần đầu tiên, một Festival của miền sơn cước được tổ chức để hướng tới một sự kiện văn hóa thường niên mang tầm quốc gia và quốc tế. Sự kiện diễn ra đến hết ngày 21/11/2021 tại Khu nhà Du lịch Sa Pa số 2 đường Fasipan, thị xã Sa Pa - Lào Cai.
Thổ cẩm- không thể bị lãng quên

Thổ cẩm- không thể bị lãng quên

Không chỉ nghề thêu may thổ cẩm mà các nghề truyền thống khác vẫn luôn được cộng đồng các dân tộc thiểu số Tây Bắc lưu giữ truyền từ đời này sang đời khác qua những sản phẩm thủ công tinh xảo và tỉ mỉ đến từng chi tiết càng thể hiện rõ nét sự phong phú trong đời sống văn hóa tinh thần của đồng bào nơi đây.
Thổ cẩm dệt ước mơ về tình yêu và hạnh phúc

Thổ cẩm dệt ước mơ về tình yêu và hạnh phúc

Sản phẩm thêu, dệt thổ cẩm chính là thước đo đánh giá sự khéo léo, cần cù của người phụ nữ đảm đang. Thổ cẩm không chỉ dùng để trang trí, tô điểm cho sắc đẹp mà còn là vật kỷ niệm của tình yêu hay trong ngày cưới của các đôi trai, gái.
Thổ cẩm- tinh hoa văn hóa của các tộc người Tây Bắc

Thổ cẩm- tinh hoa văn hóa của các tộc người Tây Bắc

Thổ cẩm là tinh hoa văn hóa của các tộc người thiểu số, được ví như phong thư chứa đựng câu chuyện xuyên suốt đời người, đằng sau những hoa văn thổ cẩm đầy tính biểu tượng là bao câu chuyện, điển tích, thần thoại... về cuộc sống, về tình yêu gắn với cách nghĩ, nếp sống của cả một cộng đồng dân tộc.
Bài 2: Sa Pa -  nơi hội tụ bản sắc đặc trưng của đồng bào các dân tộc

Bài 2: Sa Pa - nơi hội tụ bản sắc đặc trưng của đồng bào các dân tộc

Sa Pa giống như một cơ thể thiếu nữ hoàn mĩ đầy sức sống, muôn sắc màu lung linh tỏa sáng từ sớm đến chiều, ngay cả giữa đêm rừng già sâu thẳm. Vẻ đẹp ấy được thổi hồn bằng những nét văn hóa các tộc người đa dạng muôn màu sắc.
Bài 1: Sapa- Tinh hoa của đất trời

Bài 1: Sapa- Tinh hoa của đất trời

Nếu ví Sapa như một đóa hoa thì vẻ đẹp thiên nhiên diệu kỳ chính là nhan sắc lộng lẫy. Nhưng cái duyên thầm được tạo nên từ một nền văn hóa đa sắc tộc của con người nơi đây mới chính là làn hương thơm quyến rũ nồng nàn như đóa lan rừng khiến người đỡ trót lỡ ngắm nhìn là không thể dời chân.
Festival Tinh hoa Tây Bắc-Hương sắc Lào Cai: Sự kiện khởi động năm 2021 “Câu chuyện tình yêu”

Festival Tinh hoa Tây Bắc-Hương sắc Lào Cai: Sự kiện khởi động năm 2021 “Câu chuyện tình yêu”

Từ ngày 19-21/11/2021 tại thị xã Sa Pa, Lào Cai sẽ diễn ra sự kiện Festival Tinh hoa Tây Bắc-Hương sắc Lào Cai, Sự kiện khởi động năm 2021 “Câu chuyện tình yêu”.
Lạng Sơn: Phát hiện mộ táng trẻ em niên đại 11.000 năm

Lạng Sơn: Phát hiện mộ táng trẻ em niên đại 11.000 năm

Trong quá trình khai quật khảo cổ, các nhà nghiên cứu đã phát hiện mộ táng trẻ em có niên đại 11.000 năm tại địa điểm Hang Dơi (xã Vũ Lễ, huyện Bắc Sơn, tỉnh Lạng Sơn).
Vườn Quốc gia Ba Vì mở cửa đón hàng ngàn khách giữa mùa dịch

Vườn Quốc gia Ba Vì mở cửa đón hàng ngàn khách giữa mùa dịch

TP Hà Nội đã nâng mức cảnh báo dịch bệnh covid-19 lên cấp độ 2, một số địa bàn đã đạt cấp độ 3, có nơi cấp độ 4, tuy nhiên Vườn Quốc gia Ba Vì vẫn mở bán vé để du khách vào tham quan.
Phú Yên: Kỷ niệm 60 năm Đường Hồ Chí Minh trên biển

Phú Yên: Kỷ niệm 60 năm Đường Hồ Chí Minh trên biển

Lễ kỷ niệm 60 năm Ngày mở đường Hồ Chí Minh trên biển, đã được Phú Yên tổ chức trọng thể tại Di tích lịch sử quốc gia Vũng Rô.      
Võ cổ truyền Bình Định được lập hồ sơ di sản văn hóa tiêu biểu đệ trình UNESCO

Võ cổ truyền Bình Định được lập hồ sơ di sản văn hóa tiêu biểu đệ trình UNESCO

Hồ sơ di sản đối với Võ cổ truyền Bình Định vừa được Chính phủ đồng ý phê duyệt đệ trình UNESCO công nhận là Di sản văn hóa thế giới.      
Bình Định: Tổ chức Lễ giỗ Anh hùng Nguyễn Trung Trực

Bình Định: Tổ chức Lễ giỗ Anh hùng Nguyễn Trung Trực

Lãnh đạo tỉnh Bình Định vừa tổ chức Lễ giỗ Anh hùng dân tộc Nguyễn Trung Trực nhân tưởng niệm 153 năm ngày mất của ông.    
Xem thêm
UNESCO kỷ niệm năm sinh, năm mất của Hồ Xuân Hương, Nguyễn Đình Chiểu

UNESCO kỷ niệm năm sinh, năm mất của Hồ Xuân Hương, Nguyễn Đình Chiểu

UNESCO sẽ cùng Việt Nam vinh danh và tham gia kỷ niệm ngày sinh/ngày mất của Nữ sĩ Hồ Xuân Hương và Danh nhân Nguyễn Đình Chiểu. Quyết định được thông qua ngày 23/11 tại kỳ họp Đại hội đồng lần thứ 41 của UNESCO tại Paris (Pháp).
Rục rịch chuyển động thị trường lịch Tết năm 2022

Rục rịch chuyển động thị trường lịch Tết năm 2022

Hằng năm, giữa tháng 11 là thời điểm sôi động của mùa lịch Tết. Song năm nay do ảnh hưởng của dịch Covid-19, nên lúc này, thị trường lịch Tết năm 2022 mới rục rịch chuyển động.
Ca sỹ Lê Quỳnh Phương hát ca khúc lấy cảm hứng từ tiểu thuyết “Tìm em giữa ngàn sao lấp lánh”

Ca sỹ Lê Quỳnh Phương hát ca khúc lấy cảm hứng từ tiểu thuyết “Tìm em giữa ngàn sao lấp lánh”

Giải nhì Sao Mai Hà Tĩnh 2019, Ca sĩ Lê Quỳnh Phương, vừa ra mắt MV “Tìm em giữa ngàn sao lấp lánh”. Sao Mai Lê Quỳnh Phương xúc động khi hát ca khúc lấy cảm hứng từ tiểu thuyết “Tìm em giữa ngàn sao lấp lánh” của tác giả Hồ Điệp Thanh Thanh.
Bị “réo tên” vụ từ thiện, Nhật Kim Anh tung sao kê

Bị “réo tên” vụ từ thiện, Nhật Kim Anh tung sao kê

Sau khi bị “réo tên” liên quan đến việc từ thiện, Nhật Kim Anh đã ra ngân hàng để sao kê, minh bạch tiền từ thiện và sau đó quay video để chia sẻ rõ ràng tới khán giả quan tâm.    
Nam Định: Bổ nhiệm Chánh Thanh tra và Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ

Nam Định: Bổ nhiệm Chánh Thanh tra và Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ

Chủ tịch UBND tỉnh Nam Định vừa ban hành các quyết định bổ nhiệm Chánh Thanh tra tỉnh và Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ.
Tại sao người Việt ngày càng mê tín?

Tại sao người Việt ngày càng mê tín?

Mê tín là một niềm tin mê muội. Tin mà không có cơ sở, tin một cách mù quáng, rằng vì mọi người cũng tin như vậy.
Bắc Giang: 4 học sinh bị phản vệ sau tiêm vaccine Covid-19, trong đó 2 ca nặng

Bắc Giang: 4 học sinh bị phản vệ sau tiêm vaccine Covid-19, trong đó 2 ca nặng

Đại diện Sở Y tế tỉnh Bắc Giang cho biết 4 học sinh ở huyện Sơn Động bị phản vệ sau khi tiêm vaccine Pfizer, trong đó 2 ca nặng đã được đưa tới Bệnh viện Bạch Mai cấp cứu.
Thanh Hóa: Vụ giáo viên 2 năm không đến lớp, thông tin bất ngờ từ cơ quan BHXH

Thanh Hóa: Vụ giáo viên 2 năm không đến lớp, thông tin bất ngờ từ cơ quan BHXH

Vừa qua, thông tin liên quan đến giáo viên không đi dạy vẫn có tên trong danh sách cán bộ, giáo viên nhà trường do Chủ tịch UBND huyện ký. Ngay sau khi báo chí phản ánh, bước đầu các cơ quan chức năng huyện Quảng Xương, tỉnh Thanh Hóa đã vào cuộc và phản hồi về vụ việc.
Tuyên dương 50 giáo viên có nhiều sáng kiến đặc biệt trong dịch COVID-19

Tuyên dương 50 giáo viên có nhiều sáng kiến đặc biệt trong dịch COVID-19

Chương trình "Chia sẻ cùng thầy cô 2021" đã tuyên dương 50 giáo viên có nhiều sáng kiến, đổi mới trong phương pháp giảng dạy giúp học sinh tiếp thu kiến thức hiệu quả trong điều kiện khó khăn như bị thiên tai, lũ lụt, dịch bệnh COVID-19 nhân ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11. Chương trình do Trung ương Hội LHTN Việt Nam phối hợp với Bộ Giáo dục và Đào tạo, Tập đoàn Thiên Long tổ chức.