Giá trị Mỹ trong thời kỳ hôn ám

Cập nhật: 11:13 | 17/11/2020
“Nếu các vụ kiện của Trump thắng, chúng ta thấy trong nền dân chủ có tiếng như nước Mỹ, gian lận vẫn có thể xẩy ra trên quy mô rộng lớn. Nếu Trump kiện mà không đảo ngược được kết quả, chúng ta lại chứng kiến một kinh nghiệm khác, đó là bài học thượng tôn pháp luật. Khi đã có tranh chấp pháp lý thì các bằng chứng thuyết phục và quyết định cuối cùng của Toà án là chuẩn mực buộc các bên phải tuân thủ phán quyết”. TS. Đinh Hoàng Thắng, nguyên Đại sứ Việt Nam tại Hà Lan, chia sẻ với báo điện tử Tầm nhìn.    

Theo Tiến sỹ, tại sao Việt Nam vẫn chưa chúc mừng ông Joe Biden trở thành Tổng thống đắc cử sau kỳ bầu cử Tổng thống Mỹ 2020?

Việt Nam ta chưa chúc mừng ông Biden đắc cử có thể do 3 nguyên nhân sau đây: Thứ nhất, lãnh đạo Việt Nam cẩn trọng và tôn trọng chính thống. Mà thận trọng là có lý, vì tuy “khung cửa thắng” của Trump hẹp nhưng mấy ngày nay câu chuyện kiện tụng tại các Toà có vẻ căng trở lại. Phe TT Trump tuyên bố khởi kiện đến cùng chưa biết kết quả ra sao. Nhất là sau tuyên bố của ngoại trưởng Pompeo, Việt Nam càng thiên về lập trường chờ đợi. Thứ hai, đây là công việc nội bộ nước Mỹ. Ngay sau hôm bầu cử, Bộ Ngoại giao Việt Nam cho biết, ai làm Tổng thống cũng sẽ ủng hộ tiến trình phát triển quan hệ với Việt Nam nên Việt Nam có vẻ không vội để tránh bị lỡ trớn. Và thứ ba, Việt Nam muốn giữ thông lệ quốc tế. Các nước ASEAN, Brazil, Trung Quốc và Nga cũng chưa bày tỏ thái độ. Có thể Việt Nam đợi thủ tục và luật pháp Mỹ, chờ kết quả kiểm phiếu ở 50 tiểu bang và kết quả bỏ phiếu của các đại cử tri.

Liệu với chính quyền của ông chủ Nhà Trắng tới đây, Mỹ có áp dụng chế tài mới đối với Việt Nam hay có bất kỳ hành động trừng phạt nào khác, vì Việt Nam đã “thao túng tỷ giá đồng tiền Việt Nam” so với đồng Đôla Mỹ như chính quyền TT Trump cáo buộc mới đây không?

Liệu chính quyền Mỹ trong nhiệm kỳ của ông chủ Nhà Trắng tới đây, có chế tài hay trừng phạt Việt Nam? Trong trường hợp ông Trump vẫn tại vị, xác suất chế tài có vẻ cao hơn. Thao túng tỷ giá từ các nền kinh tế “phi thị trường” là câu chuyện lớn đối với Mỹ và nhiều khả năng ông Trump sẽ chống lại cung cách thương mại không công bằng, gây thiệt hại cho doanh nghiệp và nông dân Mỹ. Trong trường hợp ông Biden sẽ vào Nhà Trắng sau 20/1 sang năm và đến lúc đó, kết quả điều tra Việt Nam vi phạm hay không sẽ trở nên rõ ràng, thì câu chuyện trừng phạt có thể vẫn chưa diễn ra ngay.

Chế tài hay trừng phạt còn phải tuỳ thuộc vào 2 cân nhắc. Thứ nhất, quy mô thiệt hại của Mỹ đến đâu trên thực tế? Hàng hóa Việt Nam chỉ chiếm 3% tổng giá trị hàng nhập cảng của Mỹ (năm 2019). Phần lớn đó là sản phẩm của các công ty Mỹ. Hàng “gốc” Việt Nam chỉ có các loại nông sản, thực phẩm có giá trị thấp. Vì thế, dù có chênh lệch cán cân thương mại nhưng Việt Nam không gây thiệt hại nhiều. Trừng phạt Việt Nam vì chênh lệch thương mại, theo một nghĩa nào đó, là cách Mỹ ứng phó với tình huống do chính họ tạo ra. Đây là ý kiến của một số chuyên gia. Thứ hai, Tổng thống mới sẽ nhấn mạnh ưu tiên nào trong quan hệ đối với Việt Nam ? Thuần tuý lợi ích kinh tế hay ưu tiên lớn hơn cho ý đồ chiến lược? Trong khi Bộ Thương mại và Bộ Tài chánh Mỹ dựa vào luật thao túng tiền tệ tính chuyện trừng phạt, thì giới quốc phòng và ngoại giao lại có thể có toan tính khác. Bộ Ngoại giao thường ưu tiên vai trò “đối tác mới nổi” của Việt Nam trong cục diện địa-chính trị ở khu vực. Thật khó đoán định tân Tổng thống sẽ hướng “tai” về bên nào?

gia tri my trong thoi ky hon am

Cuộc tranh cãi về kết quả bầu cử và thách thức pháp lý hậu bầu cử giữa Đảng Cộng hòa với Đảng Dân chủ nói lên điều gì, có khả năng dẫn tới đâu, hệ lụy chính có thể là gì đối với quá trình chuyển giao quyền lực?

Nếu tuyên bố mới đây của ngoại trưởng Pompeo "sẽ có sự chuyển tiếp êm đẹp sang chính phủ Trump lần thứ hai" thành hiện thực, thì câu chuyện thách thức pháp lý hậu bầu cử có thể nói lên một số điều. Thứ nhất, đây là câu chuyện về giá trị Mỹ. Nếu Biden thắng thì đấy là do dân Mỹ đã không chấp nhận một “Trump độc tài”, bởi truyền thống Mỹ dị ứng với độc tài, bất kể thành tựu 4 năm qua của ông ấy như thế nào. Thứ hai, nếu các vụ kiện đảo chiều các kết quả kiểm phiếu và Trump vẫn ngồi lại, thì đấy lại là câu chuyện thượng tôn pháp luật. Khi đã có tranh chấp pháp lý thì các bằng chứng thuyết phục và quyết định cuối cùng của Toà án là chuẩn mực buộc các bên phải tuân thủ. Thứ ba, dù thách thức pháp lý hậu bầu cử căng thẳng đến mấy, các bên vẫn tìm được điểm dừng, vì lợi ích nước Mỹ, sự đoàn kết quốc gia là trên hết. Chủ quyền nhân dân trong Hiến pháp sẽ được tôn trọng. Cử tri Mỹ cuối cùng sẽ là người chiến thắng, dù Dân chủ hay Cộng hoà ngồi vào ghế Tổng thống.

Thách thức chính về đối nội và đối ngoại của ông Chủ nhà Trắng từ sau ngày 20/01/2021 tới đây có thể là gì? Những vấn đề nào tân Tổng thống cần tập trung giải quyết?

Về đối nội thì ông nào lên cũng phải lo chuyện đối phó với Covid - 19, nạn thất nghiệp và những vấn đề nổi cộm về kinh tế. Nhưng có lẽ yêu cầu khẩn cấp là hàn gắn tình trạng chia rẽ trong lòng xã hội Mỹ. Không phải ngẫu nhiên mà quyền Bộ trưởng Quốc phòng Miller vừa được bổ nhiệm là Giám đốc Trung tâm Chống khủng bố quốc gia Mỹ. Về đối ngoại, nếu Trump tái đắc cử, những động thái và xu hướng lớn hiện nay, đặc biệt là chiến lược Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương sẽ được tiếp tục. Nếu Biden giành chiến thắng, chính sách đối ngoại nói chung, nhất là quan hệ Mỹ – Trung và quan hệ với các đồng minh truyền thống nói riêng, chắc chắn có sự điều chỉnh. Có thể sẽ có một số thay đổi đối với một vài định chế quốc tế mà Trump trước nay bỏ qua. Riêng với đại khu vực Đông Á, Biden sẽ có cả núi việc, từ “Blue Dot Network” muộn màng và chưa triển khai được mấy để đối phó với BRI (Sáng kiến Vành đai và Con đường) của Trung Quốc, trị giá hàng ngàn tỷ USD.

Quan hệ Việt – Mỹ và chính sách của Mỹ tới đây sẽ thế nào, có gì mới, khác biệt nổi bật và chính yếu, đáng nói không?

Quan hệ Việt – Mỹ, theo tôi, đã được đặt trên một “đường ray” khá rõ ràng. Nó thể hiện qua nhiều tuyên bố cấp nguyên thủ giữa hai nước trong vòng mươi năm trở lại đây, dựa trên lợi ích chiến lược lâu dài của mỗi bên. Đây gọi là nhân tố bất biến, không dễ gì đảo lộn một sớm một chiều. Sát nút ngày bầu cử, Ngoại trưởng Mỹ vẫn sang gặp lãnh đạo Việt Nam là biểu hiện rõ nhất. Liệu các “nuance” (sắc thái) chính sách của tân Tổng thống có gì khác biệt và đáng nói? Nếu Trump tại vị thì miễn bàn. Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc là người đứng đầu chính phủ đầu tiên trong ASEAN đã gặp Trump hồi ông đắc cử năm 2016.

Còn ông Biden? Liệu ông ấy có thúc đẩy nhanh hơn tiến trình “tan sương đầu ngõ” để “vén mây giữa trời” như khi ông ấy chuyển thông điệp cho TBT Nguyễn Phú Trọng? Đấy là nhân tố khả biến. Chúng ta còn phải chờ. Vấn đề chính yếu là nội lực và bản lĩnh của Việt Nam. Nếu Việt Nam gắn kết với khu vực và chủ động thích ứng được trong bối cảnh mới thì quan hệ sẽ vững chãi. Đầu tuần này, khi căn dặn các đại sứ trước khi lên đường, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc nhắc nhở: Việt Nam không chọn bên. Nhưng nội hàm “bên” đang chuyển hoá mạnh. “Bên” giờ đây không chỉ là “quốc gia”, mà bên còn là “xu thế”. Nghĩa là chọn giữa một xu thế của Trật tự dựa trên luật lệ, các giá trị phổ quát, còn “bên kia” là Trật tự bá quyền và triều cống, thì tất yếu Việt Nam phải chọn “bên” nhân loại văn minh đang hướng tới.

Thưa Tiến sỹ, cuộc bầu cử Tổng thống Mỹ lần này có để lại kinh nghiệm gì cho các nhà quản trị quốc gia có thể tham khảo?

Nếu Trump bại, thì sự thất cử của Trump là bài học cho các nền chính trị độc tài khắp mọi nơi. Tuy nhiên, mọi sự so sánh đều khập khiểng. Riêng ở Việt Nam, mối quan tâm của người dân đối với bầu cử ở Mỹ, nhất là cuộc chiến hậu bầu cử, là vượt trên mức đoán đợi. Tôi ngạc nhiên vì nhiều cụ già, trước nay không mấy để ý đến chính trị, nhưng vừa qua cập nhật và hỏi han liên tục. Kể cả các bà mế sống trên các rẻo cao mà chúng tôi có dịp đi picnic qua cũng chú ý theo dõi thời sự và có vẻ ủng hộ Trump (Các cụ hồn nhiên tin Trump sẽ giúp Việt Nam trong ứng xử với Trung Quốc). Kinh nghiệm ở đây là phải có một hệ thống bầu cử thế nào mà người dân thấy được ý nghĩa của lá phiếu. Nói cách khác lá phiếu và hệ thống bầu cử phải phản ánh được quyền lực tối hậu của người dân.

Các nhà quản trị có thể tham khảo một số điều: Một, tính chính danh và hợp pháp của nhà lãnh đạo tối cao, cùng với tất cả các quan chức được bầu, phụ thuộc ở niềm tin của công chúng vào tính liêm chính của cuộc bầu cử. Hai, cử tri quan tâm chủ yếu là lực lượng chính trị nào đứng sau những người họ bầu và chính sách của chính quyền tới là gì? Có đáp ứng nguyện vọng của họ hay không? Đấy là mới bản chất của vấn đề. Ba, dù Trump hay Biden lên làm Tổng thống, giai đoạn tới đây là thời điểm phân cực tả hữu mạnh nhất trong lịch sử nước Mỹ và thế giới. Nếu nước Mỹ rơi vào hỗn loạn, các quốc gia toàn trị, độc tài có thể lên ngôi. Bốn, kết luận cuối cùng là nước nào dân chúng lương thiện, hiểu biết, quốc gia đó sẽ phát triển. Ngược lại, ở đâu người dân không có giác ngộ về kinh tế và chính trị, chỉ lo tranh giành về vật chất, quốc gia đó sẽ lụi tàn.

Xin chân thành cảm ơn Tiến sỹ!

Phạm Sơn

  • Xin chờ trong giây lát...