Nigeria: tranh cãi về chữ viết trên tiền giấy

Cập nhật: 07:28 | 30/11/2020
Một số người nói rằng chữ viết Ả Rập có vẻ vi hiến về đạo Hồi. Những người khác nhún vai    

Malcolm omirhobo không xa lạ gì với Tòa án Tối cao Liên bang ở Lagos, thủ đô thương mại của Nigeria. Là một luật sư nhân quyền, ông nổi tiếng vì đã nhiều lần đệ đơn kiện chính phủ, trong đó có một vụ kiện vì không công bố kết quả kỳ thi của cậu con trai mười tuổi. Nhưng vụ kiện mới đây nhất của ông ấy đã tạo ra một tiếng vang đặc biệt lớn. Ông lập luận rằng chữ viết Ả Rập (được gọi là Ajami được sử dụng để viết các ngôn ngữ không phải tiếng Ả Rập) trên một số tờ tiền của Nigeria vi phạm hiến pháp hiện hành của nhà nước. Ông ấy muốn loại bỏ nó. Ông cũng có thể kiến ​​nghị quân đội xóa lời kêu gọi bằng tiếng Ả Rập trên lá cờ của mình.

Với khoảng 200 triệu người và hơn 350 ngôn ngữ và nhóm dân tộc, Nigeria là một bức tranh đa dạng của các nền văn hóa. Một thế kỷ trước, người Anh đã hợp nhất ba nhóm lớn nhất dưới một chính quyền - Hausa-Fulani ở phía bắc chủ yếu là người Hồi giáo, Yoruba và Igbo ở phía nam chủ yếu theo đạo Thiên chúa - mặc dù mỗi nhóm có truyền thống và lịch sử riêng. Sắc tộc và tôn giáo thường xuyên xung đột, đặc biệt là ở khu vực trung tâm của Nigeria, được gọi là Vành đai giữa.

nigeria tranh ca i ve chu vie t tren tie n gia y
Tiền Nigeria

Ajami và các ảnh hưởng Ả Rập khác từ lâu đã gây tranh cãi về bản sắc của Nigeria. Vào đầu những năm 2000, hàng chục bang phía bắc đã áp dụng sharia (luật Hồi giáo). Năm 2007, ngân hàng trung ương đã thay thế Ajami bằng các chữ cái Roman trên các tờ tiền mệnh giá thấp hơn của naira, đơn vị tiền tệ của Nigeria. Nó cho biết họ đang cố gắng thúc đẩy đoàn kết dân tộc bằng cách đề cao tinh thần của hiến pháp năm 1999, trong đó cấm thành lập quốc giáo và sử dụng bất kỳ ngôn ngữ nào trong nghị viện, trừ tiếng Anh, Hausa, Igbo hoặc Yoruba. Vào năm 2014, tổng thống lúc bấy giờ của Nigeria, Goodluck Jonathan, một người miền Nam, cũng làm như vậy với tờ tiền 100 naira mới.

Nhiều người miền Bắc đã vượt qua giới hạn. Ajami là một chữ viết Ả Rập sửa đổi, được dùng để viết tiếng Hausa, giống như bảng chữ cái Roman được sử dụng cho tiếng Anh, Mustapha Kurfi, một học giả Ajami giải thích. Trong nhiều thế kỷ, nó đã được sử dụng trên khắp châu Phi để viết tiếng Swahili ở phía đông, Mandinka ở phía tây và Yoruba ở nơi ngày nay là Nigeria. Ở miền bắc Nigeria, nó được sử dụng trong cuộc sống hàng ngày. Aliyu Ibrahim Gebi, một nhà lập pháp trước đây đến từ bang Bauchi, ở phía đông bắc, giải thích rằng “những người già trong làng tôi” không thể đọc tiếng Anh.

Ngược lại, nhiều người theo đạo Thiên chúa sợ điều mà họ cho là “Hồi giáo hóa”. Họ cho rằng Tổng thống Muhammadu Buhari, một người Hồi giáo phía bắc, trước đây đã tán thành sharia. Nhiều tín đồ Cơ đốc phàn nàn rằng các vị trí chủ chốt trong nội các đều do người miền Bắc đảm nhiệm: tất cả 36 bang đều có đại diện như nhau trong nội các, nhưng không phải tất cả các vị trí đều có ảnh hưởng ngang nhau.

nigeria tranh ca i ve chu vie t tren tie n gia y
Nigeria

Tương tự, nhiều người miền Bắc coi người miền Nam là “có học nhưng dốt nát”, một học giả gốc Nigeria nói. Ở cả hai phía, các thuyết âm mưu đầy rẫy. Ngay cả những người có trình độ học vấn cũng thường tin rằng Boko Haram, nhóm thánh chiến đã tàn phá miền đông bắc, đã bị bao vây bởi giới tinh hoa mờ ám - miền bắc hoặc miền nam.

Quản trị tồi đã khiến vấn đề trở nên tồi tệ hơn. Jacob Olupona, giáo sư người Nigeria tại đại học Harvard, cho biết: Sự chia rẽ sẽ gia tăng khi khả năng lãnh đạo yếu kém. “Buhari không thể quản lý Nigeria một cách chính đáng,” ông nói. "Đây là lý do tại sao mọi thứ đang vượt ra khỏi tầm tay." Sự tin tưởng vào chính phủ khiến nhiều người Nigeria theo chủ nghĩa chính thống tôn giáo. Sự phổ biến ngày càng tăng của các nhà thờ Pentecostal và các nhà thờ Hồi giáo rao giảng các phiên bản cực đoan của Hồi giáo làm sâu sắc thêm sự nghi ngờ lẫn nhau.

Hầu hết người Nigeria đồng ý rằng đất nước của họ tốt hơn với nhau, mặc dù nhiều người Igbo đòi ly khai, dẫn đến một cuộc chiến thảm khốc vào cuối những năm 1960, có thể muốn có quyền tự chủ lớn hơn. Ebenezer Obadare thuộc Đại học Kansas, tác giả cuốn “Pentecostal Republic” (Cộng hòa Ngũ tuần), cho biết: “Tôi nghĩ rằng các mối quan hệ ràng buộc chúng ta rất bền chặt”. Gimba Kakanda, người cũng đã viết về sắc tộc và tôn giáo, lập luận rằng mối quan hệ quốc gia vẫn cần được củng cố: “Chúng ta cần hiểu nhau, biết nhau”. Việc kiện của ông Omirhobo có lẽ chẳng đi đến đâu. Nhưng cuộc tranh cãi đằng sau nó còn lâu mới kết thúc.

Nguồn: https://www.economist.com/middle-east-and-africa/2020/11/28/nigeria-argues-over-the-writing-on-its-banknotes

10 sự thật thú vị về Nigeria:

1. Là quốc gia đông dân thứ bảy trên thế giới, với hơn 200 triệu người. Dân số có thể sẽ còn cao hơn nếu không có tỷ lệ tử vong cao và tuổi thọ thấp.

2. Có nhiều tôn giáo khác nhau, song phổ biến nhất là Cơ đốc giáo hoặc Hồi giáo.

3. Thị trấn Igbo-Ora được gọi là quê hương của các cặp song sinh. Nhiều người Yoruba địa phương tin rằng khoai mỡ và lá đậu bắp là nguyên nhân khiến họ sinh đôi cao, song không có bằng chứng khoa học nào chứng minh.

4. Là một quốc gia đa sắc tộc với hơn 520 ngôn ngữ được nói. Tiếng Anh, Hausa, Yoruba và Igbo là các ngôn ngữ chính trong nước.

5. Lagos, thủ đô cũ trước khi được chuyển đến Abuja, là thành phố lớn nhất và đông dân nhất của Nigeria và được mệnh danh là "Quả táo lớn của châu Phi".

6. Trung tâm công nghiệp điện ảnh của Nigeria được biết đến với cái tên Nollywood, là một trong những nhà sản xuất phim lớn nhất thế giới, chỉ đứng sau Bollywood của Ấn Độ.

7. Nigeria là quê hương của Aliko Dangote, người giàu nhất châu Phi.

8. Nigeria là nền kinh tế lớn nhất ở châu Phi. Trong khi ngành nông nghiệp chiếm khoảng 70% việc làm của đất nước, các sản phẩm dầu mỏ là mặt hàng xuất khẩu chính - chiếm hơn 90% xuất khẩu của Nigeria.

9. Giống như ở các nước châu Phi khác, nhiều người Nigeria coi bàn tay trái là không sạch sẽ và việc dùng nó được coi như một dấu hiệu của sự thiếu tôn trọng. Vì thế họ không ăn, bắt tay hoặc nhận đồ bằng tay trái.

10. Mặc dù giành được độc lập vào năm 1960, Nigeria vẫn là thành viên của Khối thịnh vượng chung Anh, một hiệp hội gồm 53 quốc gia có chủ quyền.

Lê Lam (theo The Economics & U.S News)

  • Xin chờ trong giây lát...