Khám phá thế giới

Sự tương đồng và khác biệt giữa các nền văn minh

Cập nhật: 07:55 | 25/07/2021
Nếu như lịch sử của người Việt được ghi dấu ấn bởi những cuộc “mang gươm đi mở cõi” trong hàng trăm năm để có được lãnh thổ trải dài từ Bắc xuống Nam như ngày nay thì lịch sử thế giới được đánh dấu bằng cuộc phát kiến địa lý của Colombo từ năm 1492 tìm ra châu Mỹ.    
su tuong dong va khac biet giua cac nen van minh
Niềm vui khi phát hiên ra châu Mỹ của đoàn thám hiểm Christopher Colombo

Châu Mỹ và bóng dáng giang hồ Do Thái

Christopher Colombo (1451 - 1506) là nhà hàng hải nổi tiếng người Italia, đương thời vẫn coi ông là người dân Genova, nhưng nguồn gốc xuất thân là người Do Thái di cư thế kỷ 15 - 16. Từ một kẻ phiêu bạt, với đầu óc mộng mơ và lãng mạn đã đưa ông trở thành một đô đốc của các vị Quân chủ Kito giáo Tây Ban Nha. Những chuyến vượt Đại Tây Dương của ông đã mở ra những cuộc thám hiểm Châu Mỹ cũng như quá trình thực dân hoá của Châu Âu.

Thực ra thì trước khi Colombo khám phá ra châu Mỹ, đã có 1 nhóm người Viking tìm ra Châu Mỹ trước đó. Việc người Viking, những nhà đi biển tài ba tìm ra Châu Mỹ không có gì là lạ nhưng họ đã quay về Châu Âu hay đến nơi nào ở Châu Mỹ vào thời Kỳ mà Colombo tìm ra Châu Mỹ không ai biết. Những chuyện này chỉ được đồn thổi mà chưa có một cuốn chính sử nào ghi lại.

Với Colombo, ông là nhà hàng hải tài ba là người rất thích khám phá. Vào thời Kỳ mà người Châu Âu bấy giờ đang rất cần thị trường mới, ông đã đề ra kế hoạch để đến Ấn Độ, vì đấy là một đất nước rộng lớn, phù hợp với những gì mà người Tây ban Nha cần khi họ vừa thống nhất đất nước và rất muốn xưng hùng với thế giới.

Quá trình tìm kiếm nguồn tài trợ cho chuyến đi của ông cũng rất gian nan, ông liên tục bị từ chối. Nhưng việc Isabella và Ferdinan thống nhất Spain đã trở thành một bước ngoặt, Triều đình đồng ý giúp đỡ ông và chuyến hải trình vĩ đại nhất trong các chuyến hải trình  đã diễn ra.

Ông được giao chỉ huy 3 chiếc thuyền với thủy thủ đoàn gồm 88 người, chuyến đi diễn ra vô cùng khó khăn, cuối cùng đã tìm ra vùng đất mới nhưng nó không phải là Ấn Độ như ông dự kiến. Tuy khám phá ra vùng đất chưa có chủ quyền của người châu Âu nhưng ông lại không được trọng vọng như xưa vì số vàng ông đem về là quá ít ỏi, không tương xứng với số vốn ban đầu bỏ ra.

Nhật ký hải trình ghi lại: Chiều ngày 3 tháng 8/1492, Colombo xuất phát từ Palos de la Frontera với ba chiếc tàu, Santa Maria… Ban đầu Colombo đi tới Quần đảo Canary, thuộc sở hữu của Castile, nơi ông chất thêm lương thực dự trữ và sửa chữa tàu, ngày 6/9/1492, ông bắt đầu cuộc vượt biển kéo dài năm tuần trên đại dương mênh mông.

Do chuyến đi kéo dài, chủ yếu sử dụng lương thực khô nên trong đội thủy thủ có nhiều người bị ốm, họ sợ hãi tới mức làm loạn và đe dọa lái tàu quay trở lại Tây Ban Nha. Sau 29 ngày không thấy đất liền, ngày 7/10/1492, theo như được ghi chép trong nhật ký tàu, các thủy thủ thấy những con chim sống ở bờ biển bay về hướng tây, và họ chuyển hướng để đổ bộ vào đất liền. Đất liền được một thủy thủ tên Rodrigo de Triana trên chiếc Pinta nhìn thấy lúc 2 giờ sáng ngày 12 tháng 10. Colombo đặt tên cho hòn đảo đó là San Salvador (ngày nay là Bahamas).

Tuy không thu được nhiều vàng bạc như kỳ vọng nhưng chuyến đi của ông vẫn là một thành công, mở ra hàng loạt các cuộc thám hiểm đến châu Mỹ sau ông. Châu Âu rộng lớn nhưng khát khao bá chủ thực dân là rất lớn và không giới hạn. Tại châu Mỹ đương thời có các tộc thổ dân sinh sống nhưng lớn nhất là Maya, Aztec và Inca với nền văn minh lâu đời. Dĩ nhiên lúc đầu thì việc ngoại giao cũng khá tốt đẹp nhưng sau đó thì gặp nhiều mâu thuẫn. Và thực dân thì luôn có đủ lý do để tấn công và tiêu diệt luôn những chủ nhà tại đây.

Những cuộc xâm lăng

Bá đạo nhất có lẽ là Francisco Pizarro, với 168 người ông đã yêu cầu vua Inca đương thời phải cùng dân Inca theo đạo Kito giáo. Nhà vua tức giận ném quyển kinh thánh xuống đất, đó như một lời thách thức Pizarro. Ông đã khống chế và bắt vua Inca chỉ với 168 người tùy tùng. Điều này mang đến cho ông và đế chế Spain rất nhiều vàng bạc vì số tiền chuộc mà người Inca phải bỏ ra để Pizarro thả vua của họ. Nhưng người Spain đã bội tín, vua Inca không bao giờ được thả và chết trong tù. Người Spain với công nghệ và vũ khí hiện đại hơn, chẳng khó khăn gì khi dẹp yên các cuộc nổi dậy và vào ngày 24 tháng 9 năm 1572 Túpac Amaru, vua cuối cùng của Inca bị xử tử, nhà nước Inca nhanh chóng tan rã. (Inca là đế quốc lớn nhất ở Châu Mỹ thời Kỳ tiền Columbus. Nền văn minh Inca khởi nguồn từ vùng cao nguyên Peru ngày nay).

Khác với Pizarro thu phục Inca rất dễ dàng, Hernán Cortés đã chinh phục Aztec với một lực lượng rất đông đảo, cùng với khoảng 1500 quân đi theo ông, còn có sự tham gia của hàng trăm ngàn thổ dân tộc khác, vốn là những kẻ thù của Aztec. Hernán Cortés trải qua rất nhiều trận đánh lớn mới chinh phục được hoàn toàn Aztec, 2 người kể trên đã mở đường cho làn sóng thực dân tràn vào Châu Mỹ.

su tuong dong va khac biet giua cac nen van minh
Chinh phục biển cả bằng những chiếc tàu vỏ gỗ

Sự ra đời của Hoa Kỳ

Sau khi chiếm cứ vùng Trung và Nam Mỹ, đến Bắc Mỹ cũng bị người Châu Âu dòm ngó, Nước Mỹ lúc bấy giờ là một vùng đất hoang sơ, đặc biệt rất giàu tài nguyên. Sau đó Bắc Mỹ lần lượt bị người Spain, người Anh, người Pháp, người Hà Lan chia nhau cai trị, tuy nhiên sau một thời gian thì người Anh lần lượt hất cẳng mấy ông bạn thực dân khác để độc chiếm 13 thuộc địa đồng thời thiết lập nhà nước theo mô hình phương Tây vào Bắc Mỹ.

Sau khi chiếm được 13 thuộc địa, người Anh dùng chính sách cai trị hà khắc, rất nhiều thứ thuế vô lí nhằm bóc lột người dân thuộc địa, nhanh chóng thu hồi vốn bỏ ra cho những cuộc viễn chinh. Sự kiện trà Boston chính là khởi đầu cho việc nhân dân 13 thuộc địa khởi nghĩa chống Anh.

George Washington được bầu làm tổng chỉ huy 13 thuộc địa, Năm 1776: Tại Philadelphia, Pennsylvania, Thomas Jefferson ký bản Tuyên ngôn Độc lập vào ngày 4 tháng 7 tại Đại hội Lục địa lần 2, khai sinh ra Hoa Kỳ, tuyên bố ly khai từ mẫu quốc. Cuộc chiến lôi kéo nhiều nước khác tham gia, vốn là những thực dân cũ tại đây như Hà Lan, Pháp và còn có 1 số người Phổ giúp đỡ Hoa Kỳ chống Anh.

Tuy Hoa Kỳ sơ khai gặp thất bại lúc đầu nhưng nhờ những chiến thắng quyết định, họ đã đánh đuổi thực dân Anh và khai sinh Hợp Chủng Quốc Hoa Kỳ, George Washington được bầu làm tổng thống đầu tiên của Mỹ. Nước Mỹ ngày càng to lớn hơn với những vùng đất mới mà họ khai phá và chiếm được. Chính nhờ sự thành công của người Mỹ mà những người dân thuộc địa Nam Mỹ đã đứng lên đấu tranh và thành lập chính phủ cộng hòa. Việc chinh phục và xây dựng Châu Mỹ coi như toàn tất…

Có sự tương đồng giữa người Việt và người châu Âu, đều là những quốc gia có biển và cuộc sống của người dân có hàng ngàn năm gắn liền với việc mưu sinh trên biển. Máu phiêu lưu, khám phá cũng xuất phát từ đấy. Nhưng có sự khác nhau nho nhỏ là người châu Âu có nền văn minh lúa mỳ, văn minh thảo nguyên còn người Việt lại gắn chặt với nền văn minh lúa nước. Phải chăng thói quen cưỡi trên lưng ngựa khám phá thảo nguyên bao la cho người ta tầm nhìn lớn hơn những người nông dân sau lũy tre làng!?

Phan Thế Hải