Tập tục tắm tất niên - nguồn gốc và lưu ý

Theo sách "Xã hội Việt Nam từ thế kỷ XVII", người Việt coi việc tắm nước lá chiều cuối năm như một thứ nghi lễ. Các bà mẹ thường không quên nấu nước tắm cho cả gia đình trong ngày 30 Tết.
Nồi nước tắm tất niên.

Nồi nước tắm tất niên.

Con người chúng ta sau một năm vất vả và vướng bẩn bụi trần ai cũng muốn thân thể mình sạch sẽ, gột rửa đi mọi ưu phiền của năm cũ để chào đón một năm mới với nhiều thành công và niềm vui mới. Mùi thơm của nước tắm tạo cảm giác thư thái và khi tắm người ta thấy dường như không chỉ thân thể được sạch sẽ, tâm hồn cũng được “thanh tẩy” trở lên sảng khoái, tinh khiết hơn.

Một tập tục từ xa xưa

Sách "Xã hội Việt Nam từ thế kỷ XVII" đã ghi lại lời thuật của một giáo sĩ phương Tây về lệ tắm tất niên của vua Lê: “Từ ngày 30 Tết đã có 3.000 lính đứng trực trên những con đường mà vua đi qua. Chiều ngày 30 Tết, vua ngự ra sông tắm tất niên để sáng mồng 1 đầu năm các đại thần vào chúc Tết”.

Tiếc là sách vở ghi chép về nghi thức tắm tất niên của Vua Lê không còn, nhưng lễ tắm tất niên của Chúa Trịnh thì còn thấy ghi trong sách “Lê triều hội điển”. Hằng năm vào ngày 23 tháng Chạp, có lễ hầu tắm. Quan Binh phiên vào báo trước cho Tiểu giám sáu cung và quan binh các cơ đội thuyền, Thể sát, Thị hầu đều mặc áo mũ bằng gai, chiếu theo bản đồ xếp hàng thứ tự. Ngày 29 Tết, 12 cơ hiệu Thị hầu xếp hàng, sau giờ Ngọ đi tuần xem xét trước, chờ nghe hiệu trống thì đem binh lần lượt tiến vào. Quan Đề lĩnh giữ phủ, vào buổi tối đem quân đến túc trực.

Sớm hôm đó, đội Nghiêm nhất đánh một tiếng trống, đội Bả môn mở cổng. Binh Thị vệ tiến vào. Hiệu Thị trung đánh trống nghiêm lệnh, các hiệu lần được đánh trống, rước chúa ngự đến lầu thay áo. Kiệu nhất gõ chiêng báo thu quân về cung, truyền cho các quan Thân huân và hiệu cung Thị hữu, Thị hậu rước chúa cởi áo tắm gội. Đội Nhưng nhất, Kiệu nhất ngồi nghỉ. Quan văn võ các hiệu lần lượt tiến đến điếm chầu, chờ truyền đánh trống tiên nghiêm. Hiệu Tiền phát lệnh đi đứng cho hồi quân. Đội Nhưng nhất đánh trống tiến trước, rước chúa lên xe về cung. Quan Binh phiên vẫy quạt, Binh thị hầu tề chỉnh hô to, xong lần lượt đi ra.

Tục tắm Tất niên tiếp tục được các bậc đế vương nước Việt đời sau duy trì. Triều đại nào cũng xem như một điển lễ không thể thiếu.

Mùi già - mùi hương ngày tất niên

Loại cây được người Việt chọn nhiều nhất là cây mùi già. Bó mùi già với quả, hoa được cho vào nồi nước đun sôi lên tạo nước xanh với hương thơm tỏa ra một mùi thơm ngát rất dễ chịu.

Người xưa quan niệm rằng mùi thơm đó có ý nghĩa đẩy lùi và rửa sạch những điều không tốt của năm cũ trên thân thể để đón chào năm mới với những điều tốt lành. Rau mùi già khi đun sôi sẽ có mùi thơm ngát, tạo cảm giác tinh khiết, nhẹ nhàng trước thời khắc giao thừa.

Con trẻ tắm tất niên cùng nước lá mùi già.

Con trẻ tắm tất niên cùng nước lá mùi già.

Theo quan niệm dân gian, tắm nước lá mùi già sẽ giúp xua đi những điều không may mắn của năm cũ, giúp cơ thể sạch sẽ, sảng khoái để sẵn sàng đón một năm mới tốt đẹp và vui vẻ hơn. Có nơi gọi việc tắm nước lá mùi già vào ngày 30 Tết là “Tục tẩy trần đêm tất niên”.

Ngoài là một phong tục mang nhiều ý nghĩa, việc tắm nước lá mùi già còn rất có lợi cho sức khỏe. Cụ thể, rau mùi giúp điều trị chứng trầm cảm, căng thẳng, đau đầu, đồng thời có công dụng giảm đau và chữa cảm mạo rất tốt.

Theo khoa học, tinh dầu trong rau mùi chứa lượng chất chống oxy hóa cao, có tác dụng giảm viêm trong trường hợp nhiễm siêu vi và vi trùng đường hô hấp, tiêu hóa, viêm đường tiểu. Vì thế, tắm nước đun từ hạt hoặc lá mùi giúp làm sạch da và chống viêm.

Không chỉ vậy, việc này còn lưu lại mùi hương dễ chịu và giúp tinh thần thoải mái, thư giãn. Hương của lá cây mùi già mang đến cho người tắm cảm giác tinh khiết, nhẹ nhàng. Nhiều người cho rằng lý do là vì lá mùi có vị cay, tính ấm, không độc, có tác dụng lưu thông khí huyết, giải tỏa căng thẳng thần kinh phục hồi sức khỏe.

Ngoài ra, rau mùi còn giúp ích nhiều cho những người bị suy nhược thần kinh, trầm cảm, đau nhức nửa đầu, căng thẳng. Rau mùi giúp giảm đau trong chứng phong thấp, thấp khớp, làm dịu cơn co rút cơ và cũng được dùng chữa trị cảm.

Chưa hết, theo nhiều nghiên cứu loại cây này còn có tính sát khuẩn tốt. Tinh dầu rau mùi chứa chất chống oxy hóa cao, có tác dụng giảm viêm trong trường hợp nhiễm siêu vi và vi trùng đường hô hấp, tiêu hóa, viêm đường tiểu. Bởi vậy, tắm nước đun từ hạt hoặc lá mùi có tác dụng làm cho da sạch, chống viêm nhiễm…

Những ai không nên tắm lá mùi

Tuy rau mùi tốt cho sức khỏe nhưng có 4 nhóm người nên tránh tắm nước đun từ loại cây này. Thứ nhất là những người mắc bệnh viêm da, bệnh nhân tuyệt đối không tắm nước lá mùi khi da có vết thương hở, bong tróc, nhiễm trùng hay viêm da vì việc này có thể khiến tình trạng nghiêm trọng hơn.

Ngoài ra, trẻ sơ sinh có làn da mỏng manh, dễ kích ứng cũng không nên tắm nước lá mùi già. Người đang ốm cũng không tắm lá mùi khi cơ thể đang không khỏe, cảm, sốt để tránh bệnh thêm trầm trọng, nhất là khi thời tiết giá lạnh.

Người bị thủy đậu, sởi nếu tắm nước lá mùi già khi đang mắc các bệnh này thì sẽ làm tăng thời gian ủ và phát bệnh, gây hại cho sức khỏe.

Một điều nữa cần lưu ý là không tắm khi vừa ăn no do hoạt động này có thể dẫn đến chứng đầy bụng hoặc các vấn đề về đường ruột khác. Cây mùi được chọn để nấu nước tắm phải là loại mùi già đã trổ hoa, kết trái, thân cây đã chuyển từ màu xanh sang nâu tía, khi đun lên cho mùi thơm ngan ngát, cay cay, rất riêng biệt.

Để có được nồi nước thơm tắm cho cả nhà, bó lá mùi được rửa sạch sẽ, không để nát lá rồi cho vào nồi nước đun sôi kỹ.

Trước khi tắm, chú ý thử trước trên da tay để chắc chắn da chúng ta không bị kích ứng bởi nước tắm lá mùi, tránh gây hại cho da. Nếu là người có da mẫn cảm, dễ kích ứng thì tốt nhất không nên tắm nước lá mùi già.

Chúng ta cũng nên pha loãng nước lá mùi trước khi tắm, để ở nhiệt độ ấm vừa phải không nên tắm nước quá sôi có thể gây bỏng. Đặc biệt lưu ý, hạn chế dùng rau mùi cho các bệnh nhân bị hen phế quản hoặc viêm phổi mãn tính vì mùi hương của rau mùi có thể gây các phản ứng kích ứng, dị ứng đường thở.