Trái phiếu doanh nghiệp BĐS: Rủi ro đáng báo động, nguy cơ nhà đầu tư mất trắng

Cập nhật: 20:56 | 03/09/2021
Sau hơn một năm rưỡi chịu tác động của đại dịch COVID-19, nhiều doanh nghiệp bất động sản đang dần kiệt sức, thiếu dòng tiền để vượt qua khó khăn. Trong số đó, không ít doanh nghiệp đã phát hành trái phiếu. Nguy cơ "vỡ nợ" trái phiếu nhóm bất động sản.    
trai phieu doanh nghiep bds rui ro dang bao dong nguy co nha dau tu mat trang

Nguy cơ vỡ bom nợ trái phiếu bất động sản

Thị trường trái phiếu doanh nghiệp (TPDN) nói chung và thị trường trái phiếu doanh nghiệp bất động sản nói riêng thời gian qua đã có sự phát triển mạnh mẽ, thậm chí bỏ xa quy mô phát hành trái phiếu Chính phủ nhờ cam kết lãi suất "khủng". Tuy nhiên, cùng với sự “lớn nhanh” như “Thánh gióng” của thị trường TPDN là những rủi ro đáng báo động nhà đầu tư cần phải biết.

Bộ Xây dựng vừa có báo cáo về tình hình phát hành trái phiếu đối với lĩnh vực bất động sản quý II/2021, cho biết, lũy kế 6 tháng đầu năm, tổng khối lượng phát hành TPDN đạt 192.203 tỷ đồng, trong đó TPDN phát hành riêng lẻ đạt 176.828 tỷ đồng, tăng 8% so với cùng kỳ năm 2020; khối lượng phát hành TPDN ra công chúng là 15.375 tỷ đồng, tăng 53% so với cùng kỳ năm 2020.

Hiện này nhiều ngân hàng đã phát hành trái phiếu để huy động vốn trung và dài hạn, ví dụ như VIB, TPBank, OCB là những ngân hàng có lượng phát hành trái phiếu từ 3.000 tỷ đến dưới 4.000 tỷ đồng trong 6 tháng qua. Nhóm ngân hàng này cũng chủ yếu phát hành trái phiếu kỳ hạn 2 – 5 năm, lãi suất 5,9 – 6,88%/năm, cao hơn lãi suất tiền gửi gần 2% và các kỳ sau cũng cộng thêm biên độ từ 0,6 – 1,2%/năm. Trong khi đó, nhiều doanh nghiệp bất động sản đã phát hành trái phiếu với lãi suất hấp dẫn, trung bình gấp 1,5 lần, thậm chí gấp 2 lần lãi suất huy động của các ngân hàng. Điển hình như các tập đoàn bất động sản: Sovico, Sunshine, BCG Land, Helios, Vinaconex, Tân Hoàng Minh, Kinh Bắc...

Vừa qua để thực hiện dự án bất động sản tại ô đất ký hiệu TM13 thuộc Khu đô thị Nam Thăng Long giai đoạn 2 Sunshine đã phát hành 4 triệu trái phiếu Sunshine AM với mệnh giá 100.000 đồng, tổng giá trị thu về 400 tỷ đồng có kỳ hạn 5 năm, lãi suất cố định 11%/năm.

TS. Tạ Văn Thành, chuyên gia Kinh tế cho biết, đa số nhà đầu tư cá nhân hiện nay không quan tâm nhiều đến xếp hạng cũng như hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp mà chỉ cần lãi suất cao. Trái phiếu vẫn phát hành đều nhờ cam kết lãi suất cao. Trong khi đó, theo Tổng cục Thống kê, số doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường trong 8 tháng năm 2021 là 85,5 nghìn doanh nghiệp, tăng 24,2% so với cùng kỳ năm 2020. Trung bình mỗi tháng có gần 10,7 nghìn doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường. Ông bày tỏ quan ngại, trong số doanh nghiệp này, không ai dám chắc có hay không những doanh nghiệp đã phát hành trái phiếu!

Trong Báo cáo thẩm tra đánh giá kết quả thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, ngân sách Nhà nước 6 tháng đầu năm, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế của Quốc hội, ông Vũ Hồng Thanh, đánh giá, tình trạng doanh nghiệp bất động sản phát hành trái phiếu riêng lẻ gia tăng trong thời gian qua, với lãi suất cao, tiềm ẩn nhiều rủi ro.

Ông Thanh đề nghị Chính phủ đánh giá khả năng về “bong bóng tài sản” và những rủi ro đến kinh tế vĩ mô; trong đó phân tích kỹ hơn tình trạng các doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp bất động sản, phát hành trái phiếu riêng lẻ với lãi suất cao thời gian qua.

Đặt trong bối cảnh dịch bệnh COVID -19 tiếp tục diễn biến phức tạp ở nhiều địa phương, đặc biệt là các đô thị lớn như hiện nay. Ảnh hưởng tiêu cực của dịch bệnh tới nền kinh tế, nhiều chuyên gia đã tỏ rõ sự lo ngại về những rủi ro từ TPDN thời gian tới.

Theo ông Nguyễn Trí Hiếu, chuyên gia tài chính - ngân hàng cho rằng, cơ hội và rủi ro là 2 yếu tố luôn song hành. Theo đó, dù nhà điều hành có hạn chế đối tượng tham gia thị trường, tức hạn chế nhu cầu nhưng với bối cảnh rủi ro gia tăng vì dịch thì lãi suất trái phiếu cao vẫn được nhà đầu tư đón nhận. Tuy nhiên, nhà đầu tư cá nhân không nên chỉ nhìn vào lãi suất cao, mà phải tìm lối thoát cho những năm sắp tới. Số liệu báo cáo cho thấy, về cơ cấu mua trái phiếu doanh nghiệp trên thị trường sơ cấp chủ yếu thuộc về công ty chứng khoán, ngân hàng và số ít nhà đầu tư cá nhân chuyên nghiệp. Nhưng, không thể khẳng định được lượng trái phiếu này chỉ nằm yên ổn trong túi công ty chứng khoán và ngân hàng.

Tại Mỹ, hệ thống ngân hàng chia làm hai phân khúc gồm ngân hàng thương mại và ngân hàng đầu tư. Trong đó, chỉ có ngân hàng đầu tư mới được phép hỗ trợ phát hành trái phiếu. Trái lại, tại Việt Nam, các ngân hàng rất đa chức năng, đồng thời vừa là ngân hàng thương mại vừa là ngân hàng đầu tư.

Thời gian qua, sự hỗ trợ của các ngân hàng đối với thị trường trái phiếu doanh nghiệp Việt Nam rất quan trọng. Họ hỗ trợ về kỹ thuật để các doanh nghiệp đủ điều kiện phát hành. Sau đó, ngân hàng còn hỗ trợ phân phối lượng trái phiếu đó. Đây chính là lý do người dân, nhà đầu tư nhỏ lẻ tiếp cận trái phiếu doanh nghiệp vì họ thấy bóng dáng của ngân hàng đứng đằng sau trái phiếu!

Nhưng có một vấn đề ít được công bố, đó là chỉ số ít trái phiếu được ngân hàng bảo lãnh thanh toán, tức nhà đầu tư mua trái phiếu của nhà phát hành, trong trường hợp rủi ro, nhà phát hành không trả được nợ, thì ngân hàng sẽ trả thay. Như vậy, phần lớn số trái phiếu còn lại chỉ được bảo lãnh phát hành. Nghĩa là, nếu phát hành không hết, ngân hàng sẽ cam kết mua toàn bộ số trái phiếu còn lại. Các ngân hàng chỉ là đơn vị trung gian cung cấp dịch vụ, hưởng phí dịch vụ từ việc phát hành trái phiếu mà không chịu trách nhiệm về việc doanh nghiệp đó có hoàn trả được gốc, lãi trái phiếu khi đến hạn hay không.

TS. Tạ Văn Thành cho biết, lượng trái phiếu doanh nghiệp đã phát hành chủ yếu không có tài sản bảo đảm hoặc đảm bảo bằng cổ phiếu. Trong khi, cổ phiếu thì biến động theo thị trường. Giả sử trái phiếu có tài sản bảo đảm khác thì nhà đầu tư cũng không có quyền để thu giữ tài sản bảo đảm kể cả khi doanh nghiệp tuyên bố phá sản, tài sản bảo đảm cũng sẽ phải trả theo thứ tự ưu tiên: thuế cho Chính phủ; trả lương cho người lao động; trả nợ ngân hàng… gần đến cuối cùng mới đến người mua trái phiếu.

trai phieu doanh nghiep bds rui ro dang bao dong nguy co nha dau tu mat trang

Rủi ro khi quyết định đầu tư trái phiếu doanh nghiệp

Với sự phát triển nóng thời gian qua, đã có liên tiếp những hồi chuông cảnh báo từ giới chuyên gia, các cơ quan quản lý như Bộ Tài chính, Bộ Xây dựng khuyến cáo nhà đầu tư cần cân nhắc kỹ rủi ro khi quyết định đầu tư TPDN. Đặc biệt, cần hết sức thận trọng khi quyết định mua trái phiếu của doanh nghiệp có tình hình tài chính kém, kinh doanh thua lỗ hay những doanh nghiệp phát hành không có tài sản đảm bảo.

Ông Nguyễn Hoàng Dương, Phó Vụ trưởng Vụ Tài chính các ngân hàng và tổ chức tín dụng, Bộ Tài chính cảnh báo: “Đối với trái phiếu có tài sản đảm bảo nhưng cổ phiếu chưa được niêm yết trên thị trường thì rủi ro không thể xác định được giá tài sản đảm bảo của cổ phiếu đó. Hoặc cổ phiếu đó không có tính thanh khoản trên thị trường, khi doanh nghiệp xảy ra vấn đề, nhà đầu tư sẽ mất vốn đầu tư”.

Mới đây nhất, ngày 1/9, Bộ trưởng Bộ Tài chính Hồ Đức Phớc đã ký công văn số 10059/BTC-VP gửi Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN), Vụ Tài chính ngân hàng và Sở Giao dịch chứng khoán Việt Nam yêu cầu triển khai một số giải pháp nhằm tăng cường công tác kiểm tra, giám sát thị trường TPDN.

Đặc biệt sau hơn một năm rưỡi chịu tác động của đại dịch COVID-19, Hiệp hội Bất động sản thành phố Hồ Chí Minh (HoREA) đã nhận định nhiều doanh nghiệp bất động sản đang "dần kiệt sức" dẫn đến “thiếu ôxy dòng tiền” để vượt qua khó khăn. Nên HoREA đã kiến nghị Ngân hàng Nhà nước cho phép các tổ chức tín dụng, ngân hàng thương mại, chi nhánh ngân hàng nước ngoài được chủ động xem xét quyết định việc cơ cấu lại thời hạn trả nợ, miễn/giảm lãi, phí; giữ nguyên nhóm nợ của khách hàng bất động sản, để “cứu” doanh nghiệp vượt qua khó khăn.

Theo ông Đỗ Ngọc Quỳnh, Tổng hư ký Hiệp hội Trái phiếu Việt Nam (VBMA) nhận định, kênh dẫn vốn TPDN rất hiệu quả, nhưng không phải dành cho tất cả, mà chỉ dành cho những doanh nghiệp có nỗ lực xây dựng thương hiệu, hình ảnh, chất lượng quản trị điều hành, đảm bảo tiêu chí nhất định thì mới tận dụng được kênh dẫn vốn, để huy động và phát triển mạnh hơn.

Cũng theo ông Quỳnh, thị trường TPDN phát triển nóng thời gian qua, ẩn giấu nhiều hệ luỵ cho nhà đầu tư.

Các chuyên gia tài chính cho rằng, trái phiếu doanh nghiệp bất động sản chiếm tỷ trọng cao trong danh mục đáo hạn 3 năm tới. Trong khi đó, khả năng chi trả của doanh nghiệp phát hành lại phụ thuộc vào sự hồi phục của thị trường bất động sản.

Tình hình dịch Covid-19 vẫn còn nhiều phức tạp khó lường, nếu hoạt động sản xuất kinh doanh sa sút thì rủi ro rất lớn. Rủi ro thường rơi vào thời điểm đáo hạn trái phiếu, nhất là đối với các trái phiếu lãi suất cao nhưng doanh nghiệp hoạt động không hiệu quả./.

Bảo Huy - Nguyễn Long